Hàng năm, cứ vào dịp đầu xuân người dân tộc các tỉnh thuộc châu thổ đồng bằng Bắc Bộ đều nô nức tưng bừng vào lễ hội như lễ hội chùa Hương, hội Ðống Ða, hội Cổ Loa, hội Gióng, hội Lim, hội Phủ Giầy…mỗi lễ hội thường gắn với một địa danh, với một di tích lịch sử, với danh nhân văn hoá hoặc gắn với tín ngưỡng và tâm linh con người. Đặc biệt tỉnh Nam Ðịnh có một lễ hội rất độc đáo và giàu bản sắc văn hoá. Ðó là hội chợ Viềng ở xã Kim Thái, huyện Vụ Bản – nơi người xưa đã gọi là “địa linh, nhân kiệt”. Thường thì tỉnh nào, vùng nào cũng có chợ và hội chợ; Có chợ cứ vài tháng, một tháng hoặc vào tuần rằm, mồng 1 lại họp một lần. Song sự độc đáo của chợ Viềng là mỗi năm họp chỉ có một phiên.

Tiếng là “hội chợ” nhưng chợ Viềng không bán mua những sản phẩm ngoại lai cao cấp, hào nhoáng đắt tiền như ở các hội chợ tỉnh, thành phố lớn. Sản phẩm được đem ra mua bán ở đây chủ yếu là các cây trồng, vật nuôi: từ cây trồng để lấy gỗ, cây hoa cây cảnh, các loại cây ăn quả, thậm chí cả cây cà, cây chanh, cây ớt. Và sau nữa là đến các vật dụng sản xuất nhỏ của nhà nông. Người ta có thể tìm mua ở đây từ cái cày cái cuốc đến các vận dụng nhỏ như đôi quang thúng, cái đòn gánh cùng trăm ngàn thứ vật dụng linh tinh khác. Ngoài ra, còn có thứ thực phẩm được người bán kẻ mua rất tưng bừng náo nhiệt. Ðó là thịt bò non. Nói đúng ra là thịt bê được thui vàng ươm nguyên cả con, bán rất nhiều dọc các ngả đường đi vào chợ. Có thể nói không ngoa rằng “Trên là trời, dưới là thịt bò bê”. khách mua ai thích phần nào có thể tuỳ chọn, mà giá lại rất phải chăng, hợp với túi tiền của “người nhà quê”. Ở chợ phiên này có tục người bán không hề nói thách và người mua cũng không hề mặc cả – Một nét đẹp đáng yêu chỉ phiên chợ này mới có. Hình như “sự bán, sự mua” ở đây mang nặng một ý thức tâm linh nào đó – rằng người ta chỉ cần bán hoặc mua được một vật gì đó dù rất nhỏ thì người bán kẻ mua đều gặp nhiều may mắn tốt lành, và cả đôi bên đều cùng vui vẻ hỉ hả ra về đi lễ chùa cầu may cầu lộc. Chính vì vậy, hội chợ Viềng ngày xưa còn có tên gọi là chợ Cầu May.

Hội chợ Viềng, khu hội chợ chính nằm trong thôn Trung Thành nhưng bao xung quanh nó là cả một quần thể di tích, như đình chùa, đền phủ, lăng tẩm, rất đẹp như lăng Mẫu, đền Vua, chùa Long Vân, chùa Cao, Phủ Tiên Hương, phủ Vân Cát, đình ông Khổng… được xây dựng từ thứ kỷ 19 cách đây hàng trăm năm. Các di tích này được Bộ Văn hóa xếp hạng là “di tích lịch sử văn hoá”. Cụm di tích này chủ yếu thờ bà chúa Liễu Hạnh – một nhân vật văn hoá dân gian vừa giống như có thật, vừa như truyền thuyết, Bà được dân gian phong Thánh, vừa được sắc phong như Thần, vừa được coi như bà Chúa, cô Tiên… Ðiều quan trọng hơn cả là sự tích và hình tượng bà Chúa Liễu đã đi vào tâm thức và trở nên bất tử trong lòng mọi người dân trong vùng. Cho nên dù là người bản địa hay khách thập phương về đây không chỉ đi dự hội chợ Viềng mà còn để đi lễ chùa, đền phủ Bà Chúa để cầu may cầu lộc đầu xuân. Người ta có thể dến dự hội trước sau đi lễ Ðền hoặc đi đền cầu may rồi mới đi hội chợ.

Chợ Viềng họp cả ngày vào mùng 8 tháng Giêng âm lịch hàng năm, nhưng người ở xa thường về từ sớm, rậm rịch họp chợ từ 11, 12 giờ đêm hôm trước, cho đến sáng và hết cả ngày hôm sau. Khách đến từ khắp nơi, trong Nam ngoài Bắc đông nhất vẫn là người nội tỉnh sau đến khách các tỉnh Nghệ An, Thanh Hoá đổ ra. Khác các tỉnh từ Quảng Ninh, Hải Phòng, Hà Nội, Thái Bình đổ về đông nườm nượp. Khách thập phương về hội chợ phần lớn là do nghe danh tiếng của chợ Viềng mà về, nhưng phần đông vẫn là những người có gốc gác hoặc quê quán ở tỉnh Nam đi làm ăn xa nay nhớ đất Tổ, đất quê tìm về. Nên dù có xa mấy, tận bên kia Ðại Dương, tận Sài Gòn lục tỉnh… cũng nhớ ngày về để dự hội.

Đi Viềng Chùa cầu may

Không giống như thông lệ của chợ Viềng xưa, từ chập tối chợ Viềng Nam Trực đã tấp nập người mua kẻ bán. Dường như ai cũng cố mua cho mình một vật lấy may nên nhiều người không câu nệ chờ đến giờ chập choạng sáng tối.

Chợ Viềng nay không còn những mẹt hàng bán đồ cũ, đồ cổ theo đúng nghĩa thực sự của nó. Những gian hàng la liệt “đồ cổ” luôn được các chủ nhân quảng cáo theo cách kéo lùi niên đại về hàng trăm năm.

Chẳng hạn, một cặp bình men rạn với hoa văn sơ sài được một bà chủ khoác cho mỹ danh “cặp bình ngư ông đắc lợi” có giá 3 triệu đồng. Hay một chiếc ang khá quen mắt ở các làng gốm với “niên đại” chỉ vài năm được lên đời “ang phố Tàu” với giá tiền triệu. Chiếc độc bình sứ, hoa văn lòe loẹt được quảng cáo là bình ông Thiếu (do ông Thiếu sản xuất cách đây hơn 100 năm) có giá 12 triệu đồng…

Trong bối cảnh cũ mới lẫn lộn, khi khách còn đang nghi hoặc về một chiếc lư đồng “gia bảo truyền đời”, người bán không ngần ngại phán: “Các chú chưa đủ tuổi để xem đồ cổ đâu”!

Nhiều người đi chợ không thể tin hoàn toàn vào quảng cáo của người bán nên đành chọn giải pháp an toàn là mua những món đồ nhỏ, giá rẻ nhưng cảm thấy đắc ý. Hai cô gái đến từ Hà Nội không ngần ngại móc hầu bao 400 nghìn đồng để ẵm luôn một cặp đèn dầu mới toanh có tên “đèn dầu trung cổ”.

Trái ngược với “chợ đồ cổ”, chợ cây cảnh không làm khó cho người mua muốn sở hữu một cây lộc đầu xuân. Chỉ cần bỏ vài nghìn đồng đã có thể mua được một cây gieo lộc cho cả năm. Tuy nhiên, cũng có những cây cảnh giá hàng chục triệu đồng, thậm chí có cây lên đến 50 triệu đồng.

Xu hướng của người mua là thích chọn những cây bé nhưng nhiều lộc, gốc rễ bề thế. Lộc vừng, si, sung với mức giá từ 5.000 đồng đến 40.000 đồng vẫn được lựa chọn nhiều nhất.

Đến Viềng Phủ cầu lộc

Theo anh Trần Văn Cường, một người con Nam Định xa quê lên Lào Cai sinh sống, đã đi chơi xuân thì không thể không đi chợ Viềng. Tùy theo tâm nguyện của từng người mà quyết định đi chợ Cầu May (Nam Trực) hay đi chợ Âm Phủ (Vụ Bản) vừa chơi chợ, vừa viếng Phủ Dầy cầu tài lộc đầu xuân.Mấy năm gần đây, lớp trẻ thường về chợ Viềng Vụ Bản để tranh thủ vào Phủ Bà cầu tài, cầu lộc đầu xuân. Theo chân đoàn người có thâm niên đi chợ Viềng hơn chục năm liên tục, chúng tôi tập kết tại thành phố Nam Định từ 11 giờ đêm 23/2. Đúng 23 giờ 30, đoàn người rời thành phố tiến thẳng về Phủ Dầy.

Đường đến Phủ Dầy lúc này người xe nườm nượp, hai hàng ô tô đủ các loại biển đã đỗ kín hai bên đường dài hàng cây số. Con đường độc đạo vào chợ Phủ ngày thường rộng thênh thang giờ người xe chật như nêm cối. Đường tắc, xe không thể vào đến bãi gửi chính. Hàng chục điểm trông xe tự phát mặc nhiên “chém” mỗi ô tô 50.000 đồng tiền gửi. Lại mất thêm 30.000 tiền xe ôm để đi một quãng đường chưa đến 2km theo đường mòn của dân bản địa để đến Phủ trước 24 giờ! Cũng là một khoản “đầu tư” không tồi nếu không muốn đến Phủ Dầy quá trễ.

Quãng đường vào Phủ Tiên Hương chỉ mấy trăm mét nhưng chật ních người, chật ních các mẹt hàng bán đồ tế lễ, cây lộc, tiền vàng. Mỗi người một lễ trên tay cùng với “cành vàng”, “lá bạc” giơ cao trên đầu cùng nhau vào lễ Phủ.

Từ xưa, thành Nam đã nức tiếng là mảnh đất “địa linh nhân kiệt” với nhiều địa danh nổi tiếng như Phủ Tiên Hương, Phủ Vân Cát, đình ông Khổng, lăng Mẫu, đền Vua, chùa Long Vân… Nhiều nhân vật đã trở thành Bất Tử trong nhân gian như bà chúa Liễu Hạnh, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn…
Mặc dù chợ Viềng chỉ họp một phiên duy nhất trong năm nhưng dường như ai ai cũng muốn có mặt tại mảnh đất thiêng này để được du xuân, để chơi chợ và để cầu lộc, cầu may…